Obowiązki gminy w zakresie postępowania eksmisyjnego 

Zgodnie z art. 4 ust 2 ustawy o ochronie lokatorów, gmina ma obowiązek dostarczania lokali socjalnych, także na potrzeby eksmisji. Jest to zadanie własne gminy, co należy rozumieć w ten sposób że na koszt gminy ale również w sposób przez gminę określony (co precyzuje art. 21 ust 3 pkt 3 i 5 ustawy j.w.). Obowiązek ten gmina ma wykonywać korzystając z własnych zasobów lokalowych, lub w inny sposób. Czyli w razie braku lokalu w zasobach własnych gmina powinna wynająć lokal od osoby trzeciej celem ustanowienia w nim lokalu socjalnego. 

Natomiast Art. 1046 kodeksu postępowania cywilnego jest przepisem stanowiącym obowiązki komornika i sądu w zakresie egzekucji. Skoro art. 1 k.p.c. określa zakres stosowania kodeksu postępowania cywilnego, i nie wskazuje aby jego przepisy miały być skierowane do gminy, chyba że jest stroną w postępowaniu. Nigdy jednak w świetle k.p.c. gmina nie jest organem w postępowaniu – brak więc podstaw, aby uważać że art. 1046 k.p.c. jest przepisem kształtującym obowiązki gminy działającej jako organ. Trzeba by do tego osobnych przepisów, a skoro art. 4 ustawy o ochronie lokatorów nie został stosownie zmieniony – to obowiązków tych gmina nie ma  i mieć nie może. Trzeba też podkreślić, że gmina działająca jako organ, jest związana przepisami prawa administracyjnego, te zaś wskazują że organ administracyjny działa tylko i wyłącznie w granicach obowiązującego prawa. Jeśli nie ma przepisu ustawy, ani nie ma stosownego przepisu prawa miejscowego (w formie uchwały rady gminy) – brak jest podstaw prawnych do działania. 

Odszkodowanie od gminy za niedostarczenie lokalu socjalnego na potrzeby eksmisji 

1. gmina zapewnia lokale socjalne na zasadach i przypadkach wskazanych w ustawie – w szczególności brak tu terminów oraz procedur wyrażonych w ustawie (art. 4 ust 2 uopl)
2. jednak w kwestiach szczegółowego wykonania tego obowiązku, ustawa odsyła do uchwały rady gminy (art. 20 i 21 uopl)
3. zgodnie z wytycznymi zawartymi w ustawie, na zasadach określonych w uchwale rady gminy, osoby uprawnione do lokali socjalnych mają oczekiwać w kolejce (co samo przez się wyklucza niezwłoczność dostarczenia lokalu lub termin) – art. 21 ust 3 pkt 3 i 5 uopl
4. radni pilnują kolejki i ustalają prawo pierwszeństwa, czyli dowolnie decydują kto i kiedy otrzyma lokal socjalny (art. 21 ust 3 pkt 5 uopl)
5. osoby posiadające dalsze prawo pierwszeństwa mogą oczekiwać bezskutecznie dowolny okres czasu a nawet nigdy nie otrzymać lokalu
6. równocześnie prawo do lokalu socjalnego orzeczone wyrokiem jest bezterminowe, nie podlega żadnej weryfikacji, nawet wówczas gdyby okazało się zbędne albo jego treść powinna być dostosowana do zmieniających się potrzeb osoby uprawnionej

Wykonanie eksmisji z prawem do lokalu socjalnego

1. osoba pozbawiona wyrokiem tytułu do lokalu nie jest lokatorem i nie korzysta z ochrony przewidzianej w Konstytucji i ustawie o ochronie lokatorów (vide definicja lokatora z art. 2 ust 1 pkt 1 uopl)
2. organ egzekucyjne czyli komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności tytułu wykonawczego – bo to należy do sądu w postępowaniu klauzulowym (art. 804 k.p.c.)
3. do egzekucji wystarczy komornikowi tytuł wykonawczy – nie jest konieczne wydanie eksmitowanemu lokalu socjalnego ponieważ uzyskanie prawa do lokalu socjalnego było uwzględnione w postępowaniu klauzulowym (art. 14 ust 6 ustawy o ochronie lokatorów)
4. lokal socjalny obejmuje się w drodze aktu wolnej woli i dobrowolnie zawartej umowy – każdy może zrezygnować i nie skorzystać z przyznanego mu prawa do lokalu socjalnego a sama eksmisja nie jest przekwaterowaniem, którego prawo polskie nie zna (art. 22 i nast. uopl). Również treść wyroku eksmisyjnego ogranicza się tylko do nakazu opuszczenia określonego lokalu lub pomieszczenia, nie ma w nim mowy o nakazaniu osobie eksmitowanej aby przebywała w innym wskazanym przez sąd miejscu,
5. nie ma żadnych terminów, w których gmina miała by wywiązać się z obowiązku złożenia oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, co skutkuje brakiem nadawania klauzuli wykonalności przez czas dowolnie długi i niczym nie ograniczony
6. Trudności w postępowaniu eksmisyjnym najlepiej pokonywać, korzystając z prawa wyboru komornika (art. 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji), poszukując komornika, który uzna że wykonanie eksmisji jest możliwe.

Eksmisja „na bruk” czyli bez prawa do lokalu socjalnego – problem zapewnienia tzw. pomieszczenia tymczasowego

W przypadku gdy wyrok eksmisyjny nie przyznaje prawa do lokalu socjalnego dla osoby eksmitowanej, znowelizowany art. 1046 k.p.c. przewiduje, aby na potrzeby takiej osoby w czasie eksmisji zostało postawione tzw. pomieszczenie tymczasowe. Wspomniany wyżej przepis do precyzyjnych nie należy, w szczególności pominięto w nim to co najważniejsze – czyli stosunek prawny jaki nabywa osoba eksmitowana do tego pomieszczenia. W zamian określono przepisem warunki techniczne tegoż pomieszczenia, które nie dają eksmitowanemu żadnych praw do zajmowania pomieszczenia tymczasowego. Można więc, w pewnym uproszczeniu, powiedzieć – w sensie praktycznym art. 1046 k.p.c. daje się streścić do następujących zasad:

1. pomieszczenie tymczasowe to nie żaden lokal, ale pomieszczenie spełniające skromne warunki określone przepisem k.p.c. i rozporządzenia Min.Spraw.
2. komornik nie może prowadzić eksmisji na bruk, bez uprzedniego sprawdzenia czy osoba eksmitowana ma zapewnione takie pomieszczenie
3. pomieszczenie tymczasowe może zapewnić gmina  dłużnik lub sam wierzyciel
4. gmina nie musi dbać o zapewnienie pomieszczenia tymczasowego, ponieważ jak wyżej wskazano brak jest przepisu nakładającego na nią takie obowiązki. Tu należy przypomnieć, że art. 1046 k.p.c. nie dotyczy gminy jako samorządu i podmiotu prawa, tylko uczestników postępowania egzekucyjnego czyli; komornika, dłużnika i wierzyciela. Zapewne dłużnik nie zapewni sobie pomieszczenia tymczasowego, skoro pragnie uniknąć eksmisji. Tym samym o pomieszczenie tymczasowe powinien zadbać wierzyciel już na etapie składania wniosku do komornika, ponieważ tylko w ten sposób uzyska pewność że eksmisja będzie wykonana
5. Art. 1046 k.p.c. nie daje osobie eksmitowanej żadnego prawa do zajmowania pomieszczenia tymczasowego, co oznacza że jest to pomieszczenie na czas dokonywania  czynności eksmisyjnych. Potem osoba eksmitowana powinna opuścić to pomieszczenie, chyba że podmiot który dostarczył lokal zechce zawrzeć z eksmitowanym jakąś umowę np. najmu. W przypadku gminy trudno się dopatrzeć takiego obowiązku, skoro art. 4 ust 2 uopl nie przewiduje takiego przypadku, zaś eksmitowany w myśl wyroku (przypomnijmy bez prawa do lokalu socjalnego) ma albo zapewnione możliwości zaspakajania potrzeb mieszkaniowych w innym lokalu, albo jest zdolny do zapewnienia sobie lokalu. Zdarza się bowiem, że chodzi o eksmisję z jednego lokalu, w sytuacji gdy eksmitowany zajmuje równocześnie kilka lokali, albo posiada lokal w innej miejscowości. 

Podsumowując:

Tymczasowe pomieszczenie służy postępowaniu eksmisyjnemu, a prawa do niego nabywa nie eksmitowany ale komornik celem uniknięcia eksmisji „na bruk”. Albowiem wierzyciel składa oświadczenie o udostępnieniu pomieszczenia tymczasowego komornikowi a nie eksmitowanemu, i jest to warunek konieczny do wszczęcia postępowania eksmisyjnego (art. 1046 par. 5 k.p.c.). Aby eksmitowany mógł nadal korzystać z pomieszczenia tymczasowego, można ale nie trzeba zawrzeć z nim zawrzeć jakąś umowę (np. najem). Z mocy prawa eksmitowany niczego nie nabywa, albowiem nowelizując przepisy nie postanowiono żadnej normy prawnej w tym zakresie. 

Trzeba pamiętać – pomieszczenie tymczasowe służy osobom którym nie przyznano prawa do lokalu socjalnego – zatem nie ma podstaw sądzić że potrzebują go do mieszkania – pewnie już je mają albo mieć mogą – w przeciwnym wypadku sąd przyznał by im prawo do lokalu socjalnego. Skoro tak nie jest, nie ma żadnych podstaw prawnych do rozszerzania zasad przyznawania lokali socjalnych na tymczasowe pomieszczenia !!!!!. 

Gdyby jednak gmina chciała dobrowolnie i mocą własnej uchwały, wydawać tymczasowe pomieszczenia na cele mieszkaniowe, powinna rozważyć następujące problemy :

• jak zachowają się sąsiedzi takiego lokatora, i czy mogą żądać jego eksmisji,

• czy użytkownik będzie płacił czynsz i jak go ściągać,

• jeśli nie zapłaci – jak wszczynać i wykonać eksmisję

• w przypadku braku świadczeń, do których ponoszenia w miejsce dłużnika nie ma obowiązku ustawowego – zachodzi naruszenie dyscypliny finansów publicznych

• jeśli użytkownik ma korzystać z tymczasowego pomieszczenia legalnie – trzeba z nim zawrzeć umowę najmu

• jeśli umowa najmu zostanie zawarta – uszczuplona zostanie pula lokali socjalnych i ucierpią na tym osoby zgodnie z prawem oczekujące na takie lokale